Thuế TNDN: Chi Phí Được Trừ Và Không Được Trừ — Kiểm Soát Bằng ERP

Chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp là khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, có đủ hóa đơn – chứng từ hợp pháp, và (với khoản từ 5 triệu đồng trở lên) có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (Điều 9 khoản 1 Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15). Ngược lại, các khoản chi không đáp ứng đủ điều kiện, chi vượt mức quy định, tiền phạt do vi phạm hành chính hay khoản chi được bù đắp bằng nguồn kinh phí khác đều không được trừ (Điều 9 khoản 2). Chênh lệch giữa chi phí kế toán và chi phí được trừ chính là nơi phát sinh rủi ro bị ấn định thuế.

Bài viết thuộc cụm thuế của trang trụ ERP & tuân thủ kế toán – thuế. Căn cứ: Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (hiệu lực 01/10/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế 2025) và Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn.

Ba điều kiện của một khoản chi được trừ

1. Thực tế phát sinh, liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp (Điều 9 khoản 1 điểm a).
2. Có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật (điểm b).
3. Có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (điểm c) — Điều 9 khoản 1 điểm c Nghị định 320/2025/NĐ-CP áp dụng cho mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần từ 5 triệu đồng trở lên; mua của cùng một người bán nhiều lần trong ngày, tổng từ 5 triệu trở lên, cũng phải có chứng từ này.

Các khoản không được trừ phổ biến

• Khoản chi không đáp ứng đủ ba điều kiện trên — ví dụ thiếu hóa đơn, chứng từ; hoặc khoản từ 5 triệu đồng trở lên thanh toán bằng tiền mặt.
• Khoản tiền phạt do vi phạm hành chính (Điều 9 khoản 2 điểm b).
• Khoản chi được bù đắp bằng nguồn kinh phí khác (điểm c).
• Chi vượt mức quy định: một số khoản chi có tính chất phúc lợi vượt mức Chính phủ quy định (điểm d); trích lập dự phòng không đúng hoặc vượt mức (điểm đ); khấu hao không đúng hoặc vượt mức (điểm e); lãi vay vượt mức theo Bộ luật Dân sự (điểm i).

ERP kiểm soát chi phí được trừ thế nào

1. Chốt điều kiện tại khâu nhập liệu — cảnh báo khoản chi từ 5 triệu đồng chưa có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
2. Gắn cờ khoản không được trừ — đánh dấu ngay khi ghi nhận để cuối kỳ tổng hợp phần loại trừ, thay vì rà tay.
3. Truy vết chứng từ — từ số liệu quyết toán về hóa đơn gốc qua audit trail, sẵn sàng khi thanh tra.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn tham khảo

• Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15, hiệu lực 01/10/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế 2025 — Điều 9 (chi phí được trừ/không được trừ), Điều 10 (thuế suất); sửa đổi, bổ sung bởi Luật 09/2026/QH16 (khoản 14a Điều 4). Bản gốc: vanban.chinhphu.vn.
• Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế TNDN — Điều 9 khoản 1 điểm c (chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, ngưỡng 5 triệu đồng); sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP (miễn thuế doanh nghiệp doanh thu năm đến 01 tỷ đồng).

Cập nhật: 09/2026. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý — doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản gốc còn hiệu lực tại thời điểm áp dụng.